ملتها چگونه شکل میگیرند؟ آیا هویت ملی ریشه در گذشتهای دور و مشترک دارد یا در جریان تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ساخته میشود؟ اریک جی. هابسبام، مورخ برجسته بریتانیایی، در کتاب «ملتها و ناسیونالیسم پس از ۱۷۸۰؛ برنامه، افسانه، واقعیت» به سراغ همین پرسشها میرود و یکی از مهمترین مفاهیم تاریخ مدرن را از منظری انتقادی بررسی میکند. او در این اثر نشان میدهد که ملت و ملیگرایی را نمیتوان پدیدههایی ثابت و طبیعی دانست، بلکه باید آنها را در بستر تحولات تاریخی و شکلگیری دولتهای مدرن مطالعه کرد.
ملت؛ واقعیت تاریخی یا ساختهای سیاسی؟
هابسبام در این کتاب، روند شکلگیری مفهوم ملت را از اواخر قرن هجدهم و همزمان با دگرگونیهای سیاسی و اجتماعی جهان مدرن دنبال میکند. انقلابها، گسترش دولتهای متمرکز، تحولات اقتصادی، آموزش عمومی و تغییر ساختارهای حکمرانی، از عواملی هستند که در پیدایش و گسترش هویتهای ملی نقش داشتهاند.
نویسنده با بررسی ریشههای تاریخی ناسیونالیسم، به این موضوع میپردازد که چگونه گروههای انسانی با پیشینههای قومی، زبانی و فرهنگی متفاوت، در قالب یک ملت تعریف میشوند. او همچنین میان احساس تعلق قومی و ملیگرایی مدرن تمایز قائل میشود و نشان میدهد که مفهوم ملت در دورههای مختلف، معنا و کارکرد یکسانی نداشته است.
ناسیونالیسم، دولت مدرن و روایتهای تاریخی
یکی از محورهای مهم کتاب، بررسی رابطه میان ملیگرایی و قدرت سیاسی است. هابسبام به نقش دولتها، نهادهای رسمی و روایتهای تاریخی در شکلگیری هویت ملی توجه میکند و توضیح میدهد که چگونه سنتها و نمادهای ملی میتوانند در دورهای خاص بازآفرینی یا تثبیت شوند. در این چارچوب، ملیگرایی تنها یک احساس جمعی نیست، بلکه پدیدهای سیاسی و تاریخی است که با ساختار قدرت و تحولات جامعه ارتباط دارد.
کتاب همچنین زمینهای برای شناخت بهتر جنبشهای ملیگرا، تحولات سیاسی اروپا و گسترش ایدئولوژیهایی چون فاشیسم فراهم میکند. رویکرد هابسبام بر بررسی شواهد تاریخی و تحلیل شرایط اجتماعی استوار است و خواننده را به بازنگری در برداشتهای رایج درباره ملت، گذشته مشترک و هویت جمعی دعوت میکند.
نگاهی تاریخی به یکی از مفاهیم بنیادین جهان معاصر
«ملتها و ناسیونالیسم پس از ۱۷۸۰» بخشی از رویکرد گسترده هابسبام به تاریخ جهان مدرن است؛ رویکردی که در آن رویدادها و مفاهیم تاریخی جدا از ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بررسی نمیشوند. ترجمه مهدی صابری از این اثر، امکان آشنایی مخاطب فارسیزبان با تحلیلهای یکی از چهرههای تأثیرگذار تاریخنگاری معاصر را فراهم میکند.
این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و جامعهشناسی و همچنین علاقهمندان به شناخت ریشههای دولتملت، هویت ملی و جنبشهای ناسیونالیستی اثری قابلتوجه است. مطالعه آن کمک میکند مفاهیمی که در زندگی سیاسی امروز حضوری پررنگ دارند، در بستر تاریخی شکلگیری و تحولشان بهتر فهمیده شوند.
در آژانس کتاب، باور داریم انتخاب درست یک کتاب، میتواند آغاز مسیری ماندگار در یادگیری باشد. به همین دلیل، آثاری را معرفی میکنیم که شایستگی ماندن در کتابخانه و ذهن مخاطب را داشته باشند؛ کتابهایی که ماندگار میشوند.