وقتی جنگل‌ها کوچک می‌شوند و رودها کم‌آب، پرسش از «طبیعت» دیگر فقط پرسش محیط‌بانان نیست؛ پرسشی است که به زبان، تخیل و ادبیات هم می‌رسد. ادبیات، همیشه طبیعت را روایت کرده است، اما همیشه آن را به یک شکل روایت نکرده.
دکتر زهرا پارساپور و دکتر هیوا حسن‌پور در این کتاب، نقد بوم‌گرا (Ecocriticism) را از خاستگاه‌های فکری و تاریخی‌اش تا کاربرد عملی در تحلیل متن دنبال می‌کنند. مسیر کتاب تدریجی و روشمند است: از نسبت انسان و زمین در گذر زمان و حرکت از همزیستی به سلطه‌جویی و مصرف‌زدگی، به بحران محیط زیست (رشد جمعیت، کمبود آب و غذا، تخریب منابع، آلودگی و انقراض گونه‌ها)، و از آنجا به پرسش اصلی: ادبیات در برابر این بحران چه می‌تواند بکند؟
یکی از ارزشمندترین بخش‌های کتاب، پالایش مفاهیمی است که در گفتارهای عمومی و حتی دانشگاهی به‌راحتی با هم اشتباه می‌شوند. نویسندگان میان ادبیات شبانی، شعر رمانتیک، شعر محیط‌زیستی و شعر بوم‌گرا تمایز می‌گذارند و نشان می‌دهند که حضور طبیعت در متن، به‌خودی‌خود آن متن را بوم‌گرا نمی‌کند؛ آنچه اهمیت دارد نوع نگاه متن به جهان غیرانسانی و نسبت اخلاقی و فرهنگی انسان با آن است.
کتاب سپس تاریخچه و جریان‌های نقد بوم‌گرا را می‌آورد؛ از ویلیام روکرت و شکل‌گیری رشته «ادبیات و محیط زیست» تا طرح چهار موج نقد بوم‌گرا، و موضوعاتی چون رابطه دین و عرفان با محیط زیست، بوم‌شناسی ژرف، تقابل‌های دوگانه، پیوند هویت و مکان و اکوفمینیسم.
اما وجه متمایز اثر، فصل پایانی و بخش «نمونه‌های نقد عملی» است؛ جایی که نظریه از آسمان به زمین می‌آید: تحلیل گفتمان آگهی‌های بازرگانی بوم‌محور، بررسی تقدس و هویت‌یافتگی شخصیت در پیوند با طبیعت، و بلاغت تشبیه با رویکرد بوم‌گرایانه در رمان «سایه ملخ». همین بخش است که کتاب را از یک مرور نظری، به الگویی قابل استفاده برای پژوهش تبدیل می‌کند.
این اثر در ۲۰۸ صفحه، با موضوع زبان و ادبیات فارسی، از سوی انتشارات سمت منتشر شده و برای دانشجویان ادبیات، پژوهشگران علوم انسانی و علاقه‌مندان مطالعات بین‌رشته‌ای، منبعی خواندنی و کاربردی است.
ساختار کلی کتاب (بر پایه فصل‌بندی منتشرشده):
- نسبت انسان و زمین در گذر زمان (از همزیستی به سلطه)
- بحران محیط زیست و ضرورت نقد بوم‌گرا
- نوشتار طبیعت در گذر زمان (امرسون، ثورو، فولر، «بهار خاموش»)
- شعر طبیعت در گذر زمان و تفکیک ادبیات شبانی، رمانتیک، محیط‌زیستی و بوم‌گرا
- تاریخچه و جریان‌های نقد بوم‌گرا (روکرت، ادبیات و محیط زیست، چهار موج)
- نقد بوم‌گرا: موضوعات و روش‌ها (دین و عرفان، بوم‌شناسی ژرف، تقابل‌های دوگانه، هویت و مکان، اکوفمینیسم)
- نمونه‌های نقد عملی (آگهی‌های بازرگانی بوم‌محور، تقدس و هویت شخصیت، بلاغت تشبیه در «سایه ملخ»)
برای تهیه نسخه اصل این کتاب و دیگر آثار انتشارات سمت، فروشگاه اینترنتی آژانس کتاب آماده سفارش شماست؛ ارسال سریع، بسته‌بندی مطمئن و پشتیبانی پاسخگو. همین حالا از آژانس کتاب سفارش دهید.
