وقتی سلامت به ابزار قدرت تبدیل می‌شود و حقوق کیفری به خدمت درمان می‌آید، مرز میان «مراقبت» و «کنترل» به‌شدت باریک می‌شود. کتاب «اقتدارگرایی پزشکی و امنیتگرایی کیفری در سیاست جنایی ایران» نوشته دکتر مهدی خاقانی اصفهانی، از انتشارات سمت، همین نقطه تلاقی حساس را به موضوع یک پژوهش جدی و نظام‌مند تبدیل کرده است؛ پژوهشی که در نخستین جشنواره ملی کتاب برتر حقوقی (پژوهشکده حقوق و قانون ایران) در بخش حقوق کیفری و جرم‌شناسی به‌عنوان اثر برگزیده انتخاب شد و همین یک نشانه کافی است برای اینکه بدانیم با اثری صرفاً توصیفی روبه‌رو نیستیم.
نویسنده که خود از پژوهشگران پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی سمت است، در این کتاب نشان می‌دهد اقتدارگرایی پزشکی چگونه برای خود پشتوانه‌ای حقوقی و کیفری دست‌وپا می‌کند؛ پشتوانه‌ای که نتیجه‌اش گسترش مداخلات کیفری، حقوقی‌زدگی دولت و توسل بی‌رویه به ابزار قهری با ادعای «کنترل سلامت اجتماعی» است. از نگاه او، اقتدارگرایی پزشکی یک منظومه فکری ـ رفتاری منحرف از رسالت اصلی پزشکی و جریان وخامت‌یافته الگوی زیست‌افراطی در فلسفه پزشکی است؛ یعنی جایی که دغدغه سلامت، به بهانه‌ای برای اعمال سلطه بر بدن و شیوه زندگی افراد بدل می‌شود.
جذاب‌ترین بخش تحلیل کتاب، همان‌جایی است که این دو جریان به هم می‌رسند. هم‌آیندی اقتدارگرایی پزشکی و امنیتگرایی کیفری، حل مسائل بدخیم سیاستی حوزه سلامت را به چالشی بزرگ‌تر می‌کشاند: «سوءاستفاده متقابل حقوق جزا و حقوق سلامت از یکدیگر». نویسنده با دقت نشان می‌دهد برخی جلوه‌های الزام قضایی به درمان، در واقع مصداق گسترش شبکه کنترل نرم و شبه‌کیفری بر بزهکارِ خودبزه‌دیده جرائم حکومتی است؛ و در سوی دیگر، جلب پشتوانه قدرت کیفری برای اجرای بعضی سیاست‌های سلامت، نمودی از همان تلاقی دوطرفه است.
فصل های کتاب
- چالش «اقتدارگرایی پزشکی» و فهم آن در سیاست‌گذاری حقوق سلامت
- تنیدگی اقتدارگرایی پزشکی در امنیتگرایی کیفری؛ سیاست جنایی متناقض
از ویژگی‌های شاخص این اثر می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- رویکردی میان‌رشته‌ای که حقوق کیفری، حقوق سلامت و فلسفه پزشکی را در یک چارچوب تحلیلی واحد کنار هم می‌نشاند
- تحلیل مفهومی و دقیق دو پدیده «اقتدارگرایی پزشکی» و «امنیتگرایی کیفری» و نسبت پیچیده میان آن‌ها
- تمرکز بر مصادیق واقعی سیاست جنایی ایران، از جمله الزام قضایی به درمان و سیاست‌های کیفری حوزه سلامت
- ارائه معیارهایی برای تشخیص مرز میان مداخله مشروع و مداخله اقتدارگرایانه در حوزه سلامت
- بهره‌گیری از ادبیات تخصصی و مستندسازی علمی متناسب با نیازهای پژوهشی و دانشگاهی
- برگزیده نخستین جشنواره ملی کتاب برتر حقوقی، نشان‌دهنده اعتبار علمی اثر در جامعه حقوقی کشور
این کتاب برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی حقوق کیفری و جرم‌شناسی، پژوهشگران سیاست جنایی، حقوقدانان حوزه سلامت و همچنین سیاست‌گذاران و مدیران نظام سلامت، منبعی ارزشمند و قابل تأمل است؛ منبعی که پرسش‌های تازه‌ای درباره نسبت قدرت، درمان و کیفر پیش روی خواننده می‌گذارد.
اگر به دنبال تهیه این اثر هستید، فروشگاه اینترنتی آژانس کتاب با ارائه کتابهای تخصصی حقوق و علوم انسانی، امکان سفارش آسان و مطمئن «اقتدارگرایی پزشکی و امنیتگرایی کیفری در سیاست جنایی ایران» را برای شما فراهم کرده است. همین حالا سفارش خود را در آژانس کتاب ثبت کنید و این پژوهش برگزیده را در کتابخانه تخصصی خود داشته باشید.
