کتاب پژوهش کیفی از نظریه تا عمل علم

کتاب پژوهش کیفی از نظریه تا عمل نوشته خدیجه ابوالمعالی, توسط انتشارات علم با موضوع علوم اجتماعی، روش تحقیق، مطالعات اجتماعی به چاپ رسیده است.

موضوع کتاب حاضر، روش‌شناسی تحقیق کیفی است. این نوشتار مشتمل بر پنج بخش و نوزده فصل است. در بخش نخست، ماهیت پژوهش کیفی و تعاریف این رویکرد، پایه‌های پژوهش و همچنین مقایسه دو رویکرد کمی و کیفی بیان شده است. در بخش بعد، طرح پژوهش کیفی، راهبردهای نمونه‌گیری، اخلاق در پژوهش کیفی و ارزیابی این نوع تحقیق بررسی شده است. در بخش سوم، روش‌های مختلف جمع‌آوری داده‌های کیفی، همراه با نقاط قوت و ضعف هر روش و موارد استفادة این روش‌ها بیان گردیده است. در بخش چهارم، شش راهبرد عمده در رویکرد کیفی با عنوان‌های قوم‌نگاری، مطالعة موردی، اقدام‌پژوهی، نظریة زمینه‌ای، تحلیل گفت و گو و تحلیل گفتمان معرفی شده است. در آخرین بخش کتاب نیز تحلیل داده‌های کیفی، گزارش نتایج کیفی و همچنین تکالیف اصلی تحلیل، در قالب پنج تکلیف، توصیف، مقایسه، مقوله بندی، مفهوم‌سازی و ساخت نظریه بحث شده است.

معرفی مباحث کتاب پژوهش کیفی

۱. تعریف و ماهیت پژوهش کیفی
تبیین مفهوم پژوهش کیفی، ویژگی‌های آن، تفاوت با پژوهش کمی و کاربردهای آن در مطالعات اجتماعی، روانشناسی و علوم رفتاری.

۲. پایه‌های پژوهش کیفی
مبانی فلسفی و نظری پژوهش کیفی، شامل دیدگاه‌های تفسیرگرایانه، پدیدارشناسی و ساخت‌گرایی اجتماعی.

۳. مقایسه روش‌شناسی کمی و کیفی
بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌های رویکردهای کمی و کیفی در طراحی تحقیق، جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل نتایج.

۴. طرح پژوهش کیفی
تدوین چارچوب پژوهش، تعیین سوالات تحقیق، انتخاب نمونه‌ها و تعیین مراحل اجرای پژوهش کیفی.

۵. راهبردهای نمونه‌گیری در پژوهش کیفی
انواع نمونه‌گیری هدفمند، گلوله برفی، نظری و انتقادی و کاربرد هر یک در مطالعات کیفی.

۶. اخلاق در پژوهش کیفی
رعایت اصول اخلاقی شامل رضایت آگاهانه، محرمانگی، احترام به مشارکت‌کنندگان و مسئولیت‌پذیری پژوهشگر.

۷. ارزیابی پژوهش‌های کیفی
معیارهای کیفیت و اعتبار پژوهش کیفی شامل اصالت، روایی، اعتمادپذیری و قابلیت انتقال یافته‌ها.

۸. مصاحبه
روش جمع‌آوری داده‌ها از طریق گفت‌وگوی ساختاریافته، نیمه‌ساختاریافته و باز با مشارکت‌کنندگان.

۹. مشاهده
جمع‌آوری داده‌ها از طریق مشاهده مستقیم یا مشارکتی، ثبت رفتارها و تعاملات در محیط طبیعی.

۱۰. اسناد و احساسات
استفاده از یادداشت‌ها، خاطرات، نامه‌ها و دیگر اسناد و بررسی احساسات و تجربیات افراد.

۱۱. قوم‌نگاری
مطالعه جامع فرهنگ‌ها و جوامع از نزدیک و تحلیل رفتارها، ارزش‌ها و سنت‌ها.

۱۲. مطالعه موردی
تحلیل عمیق یک پدیده یا واحد مشخص برای فهم ویژگی‌ها و فرآیندهای آن.

۱۳. اقدام پژوهی
پژوهش عملی که با هدف حل مشکلات واقعی و بهبود وضعیت در محیط کار یا آموزش انجام می‌شود.

۱۴. نظریه زمینه‌ای
توسعه نظریه از داده‌های جمع‌آوری شده به صورت همزمان با فرآیند تحلیل داده‌ها.

۱۵. تحلیل گفتگو
تحلیل ساختار و محتوای گفتگوها و تعاملات زبانی برای درک معانی و مفاهیم پنهان.