کتاب علف شبانه

کتاب علف شبانه نوشته پاتریک مودیانو ترجمه شبنم درویش توسط انتشارات چشمه با موضوع داستان های خارجی، رمان خارجی به چاپ رسیده است.

در تمام این سال‌ها بارها با خودم فکر کرده‌ام شاید روزی بتوانم آن دست‌نوشته را دوباره پیدا کنم و در قالب داستانی از ادبیات خارجی یا رمانی غیرایرانی جان تازه‌ای به آن بدهم؛ مثل یادگاری‌ای که ناگهان از دلِ فراموشی بیرون می‌آید، چیزی پیوندخورده با لحظه‌ای خاص از زندگی: گلی خشک‌شده، شبدر چهاربرگ. اما دیگر به خاطر نداشتم خانه‌ی ییلاقی کجا بوده است. ورق زدن دفترچه‌ی یادداشت قدیمیِ سیاه‌رنگ، هم تنبلی در من بیدار می‌کرد و هم اضطرابی مبهم. پیدا کردن نام روستا و شماره‌ی تلفن زمان برد؛ حروف آن‌قدر ریز نوشته شده بودند که انگار عمداً می‌خواستند پنهان بمانند.

امروز دیگر آن دفترچه‌ی سیاه‌رنگ برایم ترسناک نیست. حالا ابزاری است برای وارسی گذشته، اصطلاحی که خودم را هم می‌خنداند. نام رمانی را به یادم می‌آورد: مردی که گذشته‌اش را وارسی می‌کند؛ کتابی که زمانی در کتابخانه‌ی خانه‌ی ییلاقی، میان چند قفسه کنار پنجره‌ی اتاق نشیمن یافته بودم. گذشته؟ نه دقیقاً. آنچه در این صفحات می‌آید، نه بازگشت به گذشته، بلکه پرداختن به حاشیه‌های زندگی‌ای خیالی و بی‌زمان است؛ زندگی‌ای که صفحه‌به‌صفحه از دل روزمرگی اندوهناک بیرون کشیده می‌شود تا با اندکی سایه‌روشن، معنا بگیرد. اکنون بعدازظهر است، باران می‌بارد، آدم‌ها و اشیا در غمی آرام فرو رفته‌اند و من بی‌قرار منتظر فرارسیدن شبم؛ شبی که همه‌چیز، به‌واسطه‌ی تضاد رنگ‌ها و بازی نور و سایه، آشکارتر خود را نشان می‌دهد.

درباره‌ی نویسنده

پاتریک مودیانو جایگاهی منحصربه‌فرد در میان نویسندگان قرن بیستم فرانسه دارد؛ جایگاهی که نه صرفاً به دریافت جایزه‌ی نوبل ادبیات در ۹ اکتبر ۲۰۱۴، بلکه بیش از هر چیز به ساختار و جهان‌بینی خاص آثارش بازمی‌گردد. در روایت‌های مودیانو، که با زبانی ساده و در عین حال دقیق شکل می‌گیرند، گذشته همیشه در مهِ تاریک‌روشن‌ها حضور دارد. خاطره‌ها مبهم‌اند، هویت فردی لغزنده و پاریس یا شهری اشغال‌شده است یا شهری دگرگون.

قهرمانان داستان‌های او، از نخستین رمانش میدان اتوآل تا آثار متأخر، همواره در تنهایی و پرسه‌زنی‌های شبانه به دنبال معمایی در گذشته‌اند؛ گذشته‌ای که از میان نرفته، یا درست‌تر، گذشته‌ای که هرگز نگذشته است. هر رویداد به جغرافیایی مشخص گره خورده و راوی با بازگشت دوباره به آن مکان‌ها در زمان حال، بی‌آن‌که به پاسخی قطعی برسد، دست به واکاوی وسواس‌گونه می‌زند. در پایان اغلب آثار مودیانو درمی‌یابیم که مقصد اهمیت چندانی ندارد؛ این حرکت و رفتن است که معنا می‌آفریند. در جهان او، پرسش‌ها مسیر زندگی را شکل می‌دهند، نه پاسخ‌ها.

رمان علف شبانه که در سال ۲۰۱۲ در فرانسه منتشر شد نیز همچون دیگر آثار مودیانو، سرشار از تردید و هراس است؛ تردی