کتاب دست آخر

گاهی انسان برای فرار از جهانی که دیگر تحملش را ندارد، به گوشه‌ای پناه می‌برد؛ اما آیا می‌توان از ذهن و خاطرات خود نیز گریخت؟ ساموئل بکت در نمایشنامه «دست آخر» جهانی سرد، محدود و رازآلود می‌سازد که در آن چند شخصیت در فضایی بسته گرفتار شده‌اند و زندگی‌شان به مجموعه‌ای از عادت‌ها، گفت‌وگوهای تکراری و انتظار برای پایانی نامعلوم تبدیل شده است. این اثر از مهم‌ترین نمایشنامه‌های بکت در تئاتر ابزورد است؛ نمایشی درباره فرسودگی، وابستگی، تنهایی و دشواری ادامه دادن.

پناهگاهی در آستانه پایان جهان

صحنه نمایش اتاقی با دو پنجره است؛ یکی رو به دریا و دیگری رو به خشکی. برای تماشای بیرون باید از نردبان بالا رفت؛ گویی جهان خارج دیگر دسترس‌پذیر نیست و شخصیت‌ها تنها از فاصله‌ای محدود می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند. هَم، مردی نابینا و ناتوان از حرکت، در مرکز این فضای بسته قرار دارد و کلاو، خدمتکار او، با وجود توانایی حرکت، از ترک کردنش عاجز است. نَگ و نِل، والدین هَم، نیز در وضعیت جسمانی و مکانی خاص خود حضور دارند و به این جهان تلخ و غیرعادی شکل می‌دهند.

شخصیت‌های نمایش به نظر می‌رسد بازماندگان فاجعه‌ای نامعلوم باشند؛ فاجعه‌ای که نشانه‌های آن در ویرانی محیط و فرسودگی روابط انسانی دیده می‌شود. با این حال، بکت توضیحی قطعی درباره علت این وضعیت ارائه نمی‌کند و همین ابهام، امکان برداشت‌های گوناگون را فراهم می‌سازد.

ذهن انسان؛ پناهگاهی بدون راه فرار

یکی از خوانش‌های قابل‌توجه نمایشنامه، تفسیر فضای اتاق به‌عنوان تصویری از ذهن انسان است. در این برداشت، شخصیت‌ها می‌توانند جنبه‌های مختلف یک آگاهی واحد را بازنمایی کنند: هَم به‌مثابه نیروی استدلال، کلاو در جایگاه حواس و نَگ و نِل به‌عنوان خاطره یا رؤیا. در چنین تفسیری، تلاش برای عقب‌نشینی از جهان بیرونی به درون ذهن نیز راهی برای رهایی نیست؛ زیرا آگاهی خود فضایی پرتنش و ناآرام است.

در کنار نمایشنامه، داستان کوتاه «حاشیه‌ای» نیز قرار گرفته است؛ روایتی درباره مردی هنرمند که باور دارد جهان به پایان رسیده و دیگر نمی‌تواند زیبایی‌های اطرافش را ببیند. این داستان با مضمون‌هایی چون انزوا، ترس و فاصله میان واقعیت بیرونی و جهان درونی انسان، پیوندی معنادار با فضای نمایشنامه برقرار می‌کند.

«دست آخر» با ترجمه مهدی نوید، فرصتی برای مواجهه با جهان فکری ساموئل بکت و شیوه خاص او در نمایش رنج و وضعیت انسان معاصر است؛ اثری که به‌جای ارائه پاسخ‌های روشن، خواننده را با پرسش‌هایی درباره زندگی، پایان و امکان رهایی تنها می‌گذارد.

در آژانس کتاب، باور داریم انتخاب درست یک کتاب، می‌تواند آغاز مسیری ماندگار در یادگیری باشد. به همین دلیل، آثاری را معرفی می‌کنیم که شایستگی ماندن در کتابخانه و ذهن مخاطب را داشته باشند؛ کتاب‌هایی که ماندگار می‌شوند.