کتاب خانواده ایرانی نوشته تقی آزاد ارمکی توسط انتشارات علم موضوع جامعه شناسی، علوم اجتماعی به چاپ رسیده است.

این کتاب با رویکردی جامعه‌شناسی بومی و ایرانی به تحلیل روند شکل‌گیری، تحول و چالش‌های خانواده ایرانی می‌پردازد. نویسنده تلاش کرده است مباحث را با زبانی قابل‌فهم برای عموم بیان کند، اما چارچوب نظری کتاب بر پایه نظریه «جامعه ایرانی» و طرح کلان «جامعه ایرانی و مدرنیته ایرانی» نوشته شده است. خانواده در این نظریه، یکی از هسته‌های مرکزی فهم جامعه ایران محسوب می‌شود.

معرفی مباحث کتاب

1. 1. خانواده اجتماعی
2. در این بخش، خانواده به‌عنوان یک نهاد اجتماعی بنیادین بررسی می‌شود. مؤلف نقش خانواده در جامعه‌پذیری، انتقال فرهنگ، شکل‌دادن به هویت فردی و انسجام اجتماعی را توضیح می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه این نهاد در تعامل با ساختارهای اقتصادی، فرهنگی و سیاسی تغییر می‌کند.
3. 2. مثالواره‌های انسانی و خانواده
4. در این فصل، نویسنده الگوهای انسانی، نقش‌ها، انتظارات اجتماعی و مثالواره‌هایی را که بر رفتار و ساختار خانواده اثر می‌گذارند، تحلیل می‌کند. مثالواره‌ها به‌عنوان تصویرهای ذهنی و هنجاری جامعه از «فرد»، «زن»، «مرد»، «والد»، «فرزند» بررسی می‌شوند و اثر آنها بر شکل‌گیری نهاد خانواده توضیح داده می‌شود.
5. 3. بنیان‌های اجتماعی خانواده
6. این بخش به عوامل زیربنایی مؤثر بر خانواده می‌پردازد:
7. ساختار اقتصادی
8. نظام فرهنگی و ارزشی
9. نهادهای حمایتی و کنترل اجتماعی
10. سنت و مدرنیته
11. تحولات تاریخی جامعه ایران
12. هدف، فهم زمینه‌ای است که خانواده در آن رشد می‌کند یا دچار بحران می‌شود.
13. 4. مشخصات خانواده ایرانی
14. در این فصل ویژگی‌های متمایز خانواده ایرانی بررسی می‌شود، از جمله:
15. پیوندهای عاطفی قوی
16. نقش پررنگ والدین
17. اهمیت سنت‌ها
18. رابطه نسل‌ها
19. شکل‌گیری خانواده‌های هسته‌ای در کنار خانواده گسترده
20. تغییر نقش زنان و مردان در جهان معاصر
21. این بخش تصویری روشن از هویت تاریخی و اجتماعی خانواده ایرانی ارائه می‌دهد.
22. 5. مشکلات خانواده در دنیای معاصر
23. در این قسمت چالش‌های امروز خانواده ایرانی مطرح می‌شود، مانند:
24. فشارهای اقتصادی
25. تضاد سنت و مدرنیته
26. بحران نقش‌ها
27. تغییرات هویتی نسل جدید
28. کاهش سرمایه اجتماعی
29. چالش‌های تربیتی
30. طلاق، تنهایی، خشونت و بحران ارتباطات
31. نویسنده این مشکلات را در پیوند با روندهای جهانی و ویژگی‌های جامعه ایرانی تحلیل می‌کند.
32. 6. آینده خانواده ایرانی
33. فصل پایانی به آینده‌پژوهی درباره خانواده می‌پردازد:
34. مسیرهای محتمل تحول خانواده
35. نقش تکنولوژی، آموزش و مدرنیته
36. امکان‌های تقویت یا تضعیف انسجام خانواده
37. سناریوهای محتمل درباره فرهنگ خانوادگی در ایران

در نهایت، نویسنده چشم‌اندازی از آینده خانواده ایرانی ارائه می‌دهد و اهمیت بازاندیشی در سیاست‌ها و الگوهای فرهنگی را یادآور می‌شود.