کتاب تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی ۱ با رویکرد ژانری نوشته سیدمهدی زرقانی, توسط انتشارات فاطمی با موضوع ادبیات ایران, دوره پیش از اسلامی, دوره اسلامی دگر دیسی و تطور به چاپ رسیده است.

تدریس تاریخ ادبیات به شیوه‌های سنتی برای دانشجویان جاذبه‌ای ندارد و غفلت از «رویکرد ژانری» در میان محققان کشورمان امری آشکار است. کتاب حاضر در پاسخ به این دو نیاز نوشته شده است؛ از یک طرف سعی دارد با تدوین طرحی تازه در مطالعات تاریخ ادبی بر جاذبه‌های این درس بیفزاید و از طرف دیگر با رویکرد ژانری به تاریخ ادبیات ایران بپردازد. جلد نخست از مجموعۀ چهار جلدی این کتاب، به بررسی وضعیت ژانرها از دورۀ باستان تا میانۀ قرن پنجم اختصاصی دارد و در جلدهای بعدی، بررسی خود را تا دورۀ مشروطه ادامه خواهیم داد.

کتاب بر اساس سر فصل‌های «درس تاریخ ادبیات ایران» تدوین شده است و مخاطبان اولیۀ آن دانشجویان دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات فارسی هستند، اما شیوۀ طرح مباحث به گونه ای است که دیگر علاقه‌مندان به مطالعات تاریخ ادبی نیز میتوانند از آن بهره ببرند. کتاب با هدف ارائۀ تصویری عمومی از وضعیت ژانرهای ادبی در بازۀ زمانی مذکور، در پانزده فصل تدوین شده و هر فصل ضمن ارتباط با دیگر فصل ها استقلال نسبی خود را حفظ کرده است. همچنین در پایان هر فصل پرسش‌هایی تعبیه شده تا هم دانشجویان بتوانند محورهای اصلی فصل را بهتر بیاموزند و هم راه برای تحقیقات دانشجویی باز باشد.

معرفی مباحث کتاب تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی

1. دوره پیشااسلامی شکل‌گیری ژانرها
2. از مادها و سکاها
3. در دوره هخامنشیان
4. ادبیات اوستایی
5. در دوره فترت
6. همراه با پارتیان
7. عصر ساسانی
8. ادبیات مانوی
9. به زبان‌های دیگر
10. دوره اسلامی دگر دیسی و تطور ژانرها
11. دگر دیسی ژانرها در سه قرن نخست اسلامی
12. کانون ادبی شرق ایران در دوره طاهریان
13. کانون ادبی شرق ایران در روزگار صفاریان
14. کانون ادبی شرق ایران در عصر سامانی
15. کانون ادبی شرق ایران در دوره غزنویان
16. کانون ادبی مرکزی و غرب ایران
17. کانون ادبی شمال ایران