کتاب چیزهای شفاف

کتاب چیزهای شفاف نوشته ولادیمیر ناباکوف ترجمه محمدحسین واقف توسط انتشارات چشمه با موضوع ادبیات، ادبیات داستانی، رمان خارجی به چاپ رسیده است.

کتابی که پیش رو دارید رمان چیزهای شفاف است؛ اثر ولادیمیر ولادیمیرویچ نابوکف، نویسنده‌ای که میان سال‌های ۱۸۹۹ تا ۱۹۷۷ زیست و از برجسته‌ترین چهره‌های ادبیات قرن بیستم به شمار می‌آید. پیش از این، سه فصل نخست این رمان با سبک و لحن متفاوت مرحوم بیژن الهی و با عنوان حاکیِ ماورا منتشر شده بود؛ ترجمه‌ای که مسیر خاص خود را دارد و با ترجمه‌ی حاضر متفاوت است. در متن اصلی، گاه‌به‌گاه عباراتی فرانسوی یا روسی وجود دارد؛ برای حفظ یک‌دستی نثر، برابر فارسی آن‌ها را در متن آورده‌ام و صورت اصلی را در پانویس ذکر کرده‌ام.

در نگارش پانویس‌ها از یادداشت‌های برایان بوید، توضیحات آکیکو ناکوتا ــ مترجم ژاپنی رمان ــ و همچنین نوشته‌ها و نامه‌های دیتا اِ. تسیما، مترجم آلمانی اثر، بهره برده‌ام؛ کسی که با سخاوت تمام مکاتباتش با ورا و دمیتری نابوکف ــ مترجم ایتالیایی اثر ــ را در اختیارم گذاشت. چیزهای شفاف از نظر نثر و معنا آگاهانه کتابی دشوار و پیچیده است و حتی با وجود توضیحات فراوان همچنان نیازمند تأمل و تفسیر باقی می‌ماند.
پس از انتشار رمان، جان آپدایک نقدی نوشت و بی‌پرده اعتراف کرد که «کتاب را نمی‌فهمد»؛ او خوانشی به‌کلی نادرست از اثر ارائه داد و همین باعث شد نابوکف برای نخستین بار در قالب مصاحبه‌ای مکتوب، ساختار رمان را توضیح دهد. متن کامل آن مصاحبه و نقد آپدایک در پیوست آمده است. همچنین مقاله‌ی دی. بارتون جانسون از کتاب راهنمای نابوکف (انتشارات گارلند) در بخش پیوست‌ها قرار دارد؛ مطلبی تفسیری که در فهم رمان بسیار راهگشاست. در پایان نیز بخش مربوط به چیزهای شفاف از کتاب ولادیمیر نابوکف: سال‌های امریکایی نوشته‌ی برایان بوید آورده شده است.

بخشی از متن رمان

نابوکف، نویسنده‌ای که گویی تمام عمرش را صرف ساختن «تاج محل» ادبی خود کرده بود، در هفتادوسه‌سالگی تصمیم می‌گیرد برای تفریح ــ و البته برای لذت ما ــ یک ماکت کوچک و بازیگوشانه از دنیای خودش بسازد. این مینیاتور بی‌عیب و نقص است، اما شکوه نسخه‌ی اصلی را با نوعی شیطنت و تقلیدی آگاهانه کنار هم می‌چیند. او این رمان کوتاه را با سبکی سبکبال، غیرمنتظره، عجیب و اندکی هراس‌انگیز می‌نویسد؛ چرا که نابوکف، در اوج پختگی، هنوز همان نابغه‌ی بی‌قرار است.

اگر آینده وجودی مستقل و روشن داشت، اگر همچون گذشته‌ی ثبت‌شده یا حالِ قابل لمس حضور داشت، شاید گذشته تا این حد فریبنده جلوه نمی‌کرد. در آن صورت مطالبات گذشته و آینده به تعادل می‌رسید و انسان می‌توانست آسوده بر نیمه‌ی وسط این الاکلنگ بنشیند و درباره‌ی چیزها بیندیشد؛ تجربه‌ای که لابد دلنشین می‌بود. اما آینده چنین واقعیتی ندارد؛ نه آن‌گونه که گذشته‌ی مجسم یا حالِ محسوس وجود دارند. آینده چیزی نیست جز ساختاری ادبی، شبحی ساخته‌ی خیال.