کتاب ریگ روان

کتاب ریگ روان نوشته استیو تولتز با ترجمه پیمان خاکسار، توسط نشر چشمه با موضوع ادبیات جهان, رمان خارجی, رمان استرالیایی, رمانی فلسفی به چاپ رسیده است.

استیو تولتز با نخستین رمانش، «جزء از کل»، مخاطبان خود را در سراسر جهان شگفت‌زده کرد و هم‌زمان سطح انتظارها را از خود به‌طرز چشمگیری بالا برد. اگر «جزء از کل» را خوانده باشید، بی‌تردید کنجکاوی‌تان برای خواندن «ریگ روان» هم برانگیخته می‌شود. پیش از آغاز کتاب، این پرسش مدام در ذهنم تکرار می‌شد که آیا «ریگ روان» می‌تواند به اندازه‌ی رمان اول درخشان باشد؟ پاسخ نهایی‌ام پس از پایان کتاب این بود: نه؛ «ریگ روان» به قدرت و تاثیرگذاری «جزء از کل» نیست. با این حال، زیبایی‌ها و جذابیت‌های خاص خودش را دارد.

شروع رمان شاید آن طوفان سهمگین کتاب اول را نداشته باشد، اما به‌خوبی اشتیاق خواندن را در مخاطب ایجاد می‌کند. روایت در آغاز روان و گیراست، هرچند به‌نظر می‌رسد در میانه‌های کتاب از شدت کشش آن کاسته می‌شود. با این حال، در بخش‌های میانی دوباره می‌توان قلم خلاق و درخشان تولتز را احساس کرد و از آن‌جا تا پایان، لذت خواندن بازمی‌گردد. تولتز در این اثر نیز همچون گذشته، با مهارتی قابل‌توجه طنز و فلسفه را در هم می‌آمیزد.

ساختار روایی «ریگ روان» فصل‌به‌فصل میان گذشته و آینده در نوسان است؛ رفت‌وآمدی زمانی که به‌گمان من مانع از یکنواختی و خستگی مخاطب می‌شود و توانایی نویسنده در کنترل فرم روایت را نشان می‌دهد. مطالعه‌ی این رمان، با وجود دشواری‌ها و پیچیدگی‌هایش، تجربه‌ای ارزشمند است و نباید از دست داد.

«ریگ روان» داستان دو دوست صمیمی است: یکی رمان‌نویسی شکست‌خورده و دیگری کارآفرینی ناکام. هر کاری که می‌کنند به شکست می‌انجامد و از نگاه خودشان، بدشانس‌ترین آدم‌های روی زمین‌اند. تولتز ماجراهای این دو را با نگاهی طنازانه و تلخ روایت می‌کند. رمان دو راوی دارد و زاویه‌ی دید مدام میان این دو شخصیت جابه‌جا می‌شود؛ امری که به پویایی روایت کمک می‌کند.

استیو تولتز، نویسنده‌ی استرالیایی متولد ۱۹۷۲ در سیدنی، نخستین رمانش «جزء از کل» را در سال ۲۰۰۸ منتشر کرد؛ اثری که با استقبال گسترده مواجه شد و همان سال نامزد جایزه‌ی بوکر گردید؛ اتفاقی نادر برای یک رمان اول. این کتاب با وجود گذشت زمانی نه‌چندان طولانی از انتشارش، امروز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین رمان‌های تاریخ ادبیات استرالیا شناخته می‌شود.
«ریگ روان» که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد، همچون «جزء از کل» رگه‌های پررنگی از تفکر فلسفی را در دل روایت‌های اجتماعی خود جای داده است. تولتز در گفت‌وگویی اشاره کرده که «جزء از کل» درباره‌ی ترس از مرگ است و «ریگ روان» درباره‌ی ترس از زندگی.

بخشی از متن کتاب:
«ای خدا، چرا نقش من در این دنیا صرفاً دلقکی سقوط‌کرده نیست؟ چرا باید دلقک سقوط‌کرده‌ای باشم که بقیه‌ی دلقک‌های سقوط‌کرده رویش سقوط می‌کنند؟ چرا روی پیشانی‌ام نوشته هر پیرزنی که در سوپرمارکت لیز می‌خورد باید بازوی من را بگیرد…»

پیمان خاکسار، مترجم اثر، درباره‌ی «ریگ روان» می‌گوید: فرم این رمان آزاد، عجیب و نامتعارف است. تولتز در این کتاب مسیری کاملاً متفاوت از رمان اولش انتخاب کرده؛ اثری دشوارتر با بار فلسفی سنگین‌تر. بخشی طولانی از رمان به مونولوگی بی‌وقفه در دادگاه اختصاص دارد و حتی نزدیک به بیست صفحه از کتاب به شعر می‌گذرد. زبان اثر پیچیده، جملات طولانی و فرم آن عامدانه دشوار است؛ به‌گونه‌ای که حتی برای خوانندگان هم‌زبان نویسنده نیز چالش‌برانگیز به نظر می‌رسد.