کتاب جامعه فرهنگ ادبیات

کتاب جامعه فرهنگ ادبیات نوشته لوسین گلدمن ترجمه محمدجعفر پوینده توسط انتشارات چشمه با موضوع ادبیات، علوم اجتماعی، فلسفه، پژوهش های ادبی به چاپ رسیده است.

زیبایی‌شناسی حوزه‌ای است در نظریه مارکسیستی که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. تحلیل‌های گلدمن از رمان نو، تئاتر و فیلم، از بهترین نوشته‌های او به شمار می‌آیند. او در کار خود مدیون لوکاچ است، اما در این مسیر، راه و روش خاص خود را دارد. گلدمن در آثار دوره جوانی لوکاچ، زمانی که هنوز مارکسیست نشده بود — مانند «جان و صورت‌ها» و «نظریه رمان» — برخی از مفاهیم اساسی زیبایی‌شناسی فلسفی را کشف کرد؛ درست همان‌طور که کانت او را به سوی مارکسیسم هدایت کرد، نه هگل. برای گلدمن، مارکسیسم ضرورتی بسیار فراتر از ادبیات و فلسفه بود. او انسانی کاملاً سیاسی بود و ضرورت تغییر جهان در تمامی اندیشه‌هایش مشهود بود. این ضرورت برای او امری کاملاً واقعی و مشخص بود که تحقق آن در چارچوب امکانات اجتماعی باید به دقت بررسی می‌شد.

گلدمن کنترل کارگری را مهم‌ترین ابزار برای تغییر ریشه‌ای می‌دانست و بخش زیادی از وقت خود را به مطالعه نحوه اجرای این کنترل در یوگسلاوی اختصاص داد. روشنفکری رادیکال بود و به این ویژگی خود افتخار می‌کرد؛ بدون هیچ عقده حقارت که در میان «چپ نو» رایج بود و بر آن بودند که انقلابی‌اند، نه کارگر. به اعتقاد او، عقل ذاتاً انقلابی است. خشونت و بدطینتی در وجودش جایی نداشت؛ هرگز ندیدم که فریاد بکشد. روش او بحث و گفت‌وگو بود. به شوخی می‌گفتیم که بدون حضور گلدمن، برگزاری هیچ کنفرانسی در حوزه‌های علاقه‌اش — که بسیار گسترده هم بود — ممکن نبود. حضور او نه از سر غرور و نخوت، بلکه به این دلیل بود که گفت‌وگو و بحث، شیوه زندگی او با دیگران بود و وسیله‌ای برای یافتن راه‌های تغییر امور از طریق همکاری بود.

چیزی که همیشه شگفت‌انگیز بود، این بود که لوسین هیچ‌گاه نشانه‌ای از رنج بردن از امور نشان نمی‌داد. با این حال، می‌دانستم که او انسانی خونین‌دل و خندان است و همواره لبخندی گرم و پایدار بر چهره دارد. هرگز اتفاقی را که در کورچولا افتاد فراموش نمی‌کنم. همه در دریا شنا می‌کردیم و لوسین که شنا بلد نبود، روی تشکی لاستیکی نزدیک ساحل لمیده بود. ناگهان چند نفر او را از تشک بیرون کشیدند و در آب انداختند (که چندان عمیق هم نبود). او به سرعت روی آب آمد، از ته دل خندید و کوچک‌ترین نشانه‌ای از دلخوری نشان نداد.

روی جلد کتاب آخرین مقالات گلدمن، که توسط انتشارات بیبلیوتک مدیاسیون منتشر شده، عکسی از او چاپ شده است؛ چهره‌ای گشاده، روشن، با چشمان و لبخندی آشنا. این کتاب گواه نگرانی عمیق گلدمن از این بود که مبادا جامعه غربی همه آنچه برای او و ما عزیز بود نابود کند و ادبیات و هنر در برابر بربریت و فاشیسم نوین سر تسلیم فرود آورند. هر کس با خواندن این مقالات درمی‌یابد که گرچه گلدمن رنج می‌کشید، اما لبخندش بیانگر آگاهی، امید و ایمان او به آزادی بود که هیچ‌گاه از دست نرفت.