کتاب باورهای عامیانه مردم ایران

کتاب باورهای عامیانه مردم ایران نوشته حسن ذوالفقاری توسط انتشارات چشمه با موضوع علوم اجتماعی، فرهنگ عامه، آداب و رسوم زندگی اجتماعی به چاپ رسیده است.

باورها و اعتقادات مردم هر قوم، پیوندی ناگسستنی با فرهنگ آن‌ها دارد. از همین رو، شناخت این باورها راهی مؤثر برای فهم دگرگونی‌های اجتماعی، اعتقادی، سیاسی و فکری جوامع مختلف است. دکتر حسن ذوالفقاری در کتاب باورهای عامیانه مردم ایران کوشیده است بازتاب این باورها را در شعر شاعران، ضرب‌المثل‌های فارسی، سفرنامه‌ها، متون ادبی و دیگر منابع مرتبط با فرهنگ عامه گردآوری و بررسی کند. نتیجه‌ی این پژوهش نشان می‌دهد بسیاری از باورهایی که امروز در نقاط گوناگون ایران رواج دارند، ریشه در اعتقاداتی دارند که قرن‌ها پیش میان مردم رایج بوده‌اند.

معنای نمادین آب را می‌توان در سه محور اصلی خلاصه کرد:
۱. سرچشمه‌ی حیات
۲. ابزار پاکی و تزکیه
۳. کانون زایش دوباره

آب در اسطوره‌ها آغاز آفرینش و بنیاد تجلی جهان به‌شمار می‌آید؛ عنصری همواره زایا که همه‌ی صورت‌های بالقوه را در خود دارد و پیوند با آن، نشانه‌ای از نوسازی و تولد دوباره است (الیاده، ۱۸۹). از این منظر، آب حامل زایش و مبدأ تولد محسوب می‌شود. در بسیاری از روایت‌های اسطوره‌ای، آب نماد زن است و به همین دلیل با باروری و حاصل‌خیزی پیوند می‌خورد؛ همان نقشی که زنان در تداوم زندگی ایفا می‌کنند. در زبان سومری، واژه‌ی «a» هم به معنای آب بوده و هم به زایش و باروری اشاره داشته است. همچنین در نقش‌برجسته‌ها و سنگ‌نگاره‌های به‌جامانده از بین‌النهرین، آب و نماد ماهی به‌عنوان نشانه‌های آبستنی و زایندگی به‌کار رفته‌اند